Ćwiczenia logopedyczne dla dzieci przedszkolnych 

 

     Wśród dzieci przedszkolnych dużą grupę stanowią dzieci  z wadą wymowy.  Zadaniem nauczyciela jest pomoc tym dzieciom. Poniżej prezentuję przykładowe ćwiczenia do zastosowania w terapii jak i profilaktyce wad wymowy u dzieci w wieku przedszkolnym. 
 

PRZYKŁADY STOSOWANYCH ĆWICZEŃ: 

* Ćwiczenia słuchowe – stanowią one bardzo ważną grupę ćwiczeń logopedycznych, ponieważ często opóźnienia czy zaburzenia rozwoju mowy pojawiają się na skutek opóźnień rozwoju słuchu fonematycznego/ tzw. słuchu mownego/. Stymulując funkcje słuchowe przyczyniamy się do rozwoju mowy dziecka. 

Przykłady dla dzieci młodszych: 

  1. Co słyszę?” – dzieci siedzą z zamkniętymi oczami i nasłuchują, rozpoznają odgłosy dochodzące z sąsiedztwa, ulicy.

  2. Zgadnij, co wydało dźwięk?” – uderzanie pałeczką w szkło, fajans, metal, kamień, drewno itp. Toczenie różnych przedmiotów po podłodze / np. piłki, kasztana, kamienia/, rozpoznawanie odgłosu przez dzieci.

  3. Rozpoznawanie różnych przedmiotów w zamkniętym pudełku po wydawanym odgłosie – groch, kamyki, gwoździe, cukier, kasza itp.

  4. Uderzanie o siebie klockami, łyżeczkami, garnuszkami; uderzanie łyżeczką o pustą szklankę, o szklankę z wodą, klaskanie, darcie papieru, gniecenie papieru, przelewanie wody( z wysokości, z niska), drapanie po szkle, papierze, stole.

  5. Rozpoznawanie głosu, szmeru, źródła dźwięku – miejsca, kierunku, odległości, ilości dźwięków (dużo- mało), głośności ( cicho – głośno).

  6. Szukanie ukrytego zegarka, radia, dzwoniącego budzika.

  7. Rozróżnianie i naśladowanie głosów zwierząt: kota, psa, krowy, kury, koguta, kaczki, gęsi itp.

  8. Rozróżnianie odgłosów pojazdów: samochodu, pociągu, motoru, traktora itp.

  9. Rozpoznawanie po dźwięku różnych urządzeń domowych, np. odkurzacz, mikser, suszarka, pralka itp.  

Przykłady dla dzieci starszych: 

  1. Wyróżnianie wyrazów w zdaniu. ( stawiamy tyle klocków, rysujemy tyle kółeczek, klaszczemy tyle razy ile słów słyszy dziecko w wypowiadanym zdaniu).

  2. Wydzielanie sylab w wyrazach poprzez wystukiwanie sylab, wyklaskiwanie, badanie ile razy opadnie żuchwa / na ręce/ przy wybrzmiewanie sylab.

  3. Nazywanie obrazków – dziecko kończy wyraz po pierwszej sylabie wypowiedzianej przez logopedę, nauczyciela, rodzica, a potem odwrotnie – dziecko zaczyna.

  4. Dzielenie na sylaby imion dzieci / na początku łatwych/.

  5. Wyszukiwanie imion dwu- i trzysylabowych.

  6. Wyszukiwanie słów z podaną przez rodzica sylabą (co się rozpoczyna sylabą „ba”? -BANAN, BATON , sylabą „pa”- PARASOL, PANDA itp.).

  7. Wyszukiwanie imion rozpoczynających się od samogłoski, następnie od podanej spółgłoski.

  8. Wydzielanie spółgłosek nagłosowych przez przedłużanie nagłosu, np. ssssamolot, szszszafa. Przy pomocy ilustracji – wyszukiwanie przedmiotów, których nazwy rozpoczynają się na daną głoskę.

  9. Wydzielanie spółgłoski wygłosowej -co jest na końcu wyrazu Ala, Ewa itp.

  10. Dzielenie na głoski łatwych a następnie coraz trudniejszych słów.

  11. Ćwiczenia z paronimami: bułka – półka, domek –Tomek, koza – kosa itp. Pomocny będzie bezpłatny link z materiałami do pobrania: https://www.printoteka.pl/ql/materials/item/657

  12. Rozróżnianie mowy prawidłowej od nieprawidłowej

* Ćwiczenia oddechowe: 

     Ćwiczenia oddechowe poprawiają wydolność oddechową, sprzyjają wydłużaniu fazy wydechowej, co powoduje poprawę jakości mowy. Ćwiczenia prowadzone są najczęściej w formie zabawowej, przy wykorzystaniu różnych środków, np. piórek, piłeczek, wody mydlanej, chrupek, wiatraczków itp. Są także wplatane w opowieści i zabawy ruchowe. 

Przykłady: 

  1. Wdech nosem ( usta zamknięte) i wydech ustami.

  2. Dmuchanie na płomień świecy.

  3. Dmuchanie na piłeczkę pingpongową, wyścigi piłeczek.

  4. Dmuchanie na kulkę z waty, na wiatraczek.

  5. Chłodzenie „ gorącej zupy” – dmuchanie ciągłym strumieniem.

  6. Chuchanie na zmarznięte ręce.

  7. Naśladowanie lokomotywy – wydmuchiwanie „nadmiaru pary” – ffff, szszsz.

  8. Naśladowanie balonika – wypuszczanie powietrza z jednoczesnym odgłosem „ sssss”.

  9. Nadmuchiwanie balonika.

  10. Naśladowanie syreny – „ eu-eu- eu”, „ au-au-au” – na jednym wydechu.

  11. Wyścigi chrupek – dmuchanie w parach.

  12. Dmuchanie na piórko, aby nie spadło.

  13. Liczenie na jednym wydechu.

  14. Powtarzanie zdań na jednym wydechu – najpierw krótkich, potem coraz dłuższych.

  15. Powtarzanie zdań szeptem.

  16. Naśladowanie śmiechu różnych osób:

- staruszki: che- che- che

- kobiety – wesołe cha- cha- cha

- mężczyzny – rubaszne ho- ho- ho

- dziewczynki – piskliwe, chichotliwe chi- chi- chi. 

Warto skorzystać z filmików, które znajdą Państwo w:

 

* Ćwiczenia motoryki narządów artykulacyjnych 

     U większości dzieci z wadą wymowy występuje obniżona sprawność narządów artykulacyjnych / języka, warg, policzków, podniebienia miękkiego/. Czasem przyczyną wady wymowy są nieprawidłowości w budowie anatomicznej narządów mowy, np. zbyt krótkie wędzidełko podjęzykowe, przerośnięty język, zbyt duża masa języka, rozszczep wargi itp. Przyczyną bywają także, szczególnie u dzieci młodszych, nieprawidłowe nawyki związane z połykaniem lub oddychaniem.

Konieczne są w tych wszystkich wypadkach ćwiczenia motoryki narządów mowy oraz ćwiczenia prawidłowego połykania. Optymalną sytuacją byłoby, gdyby ćwiczenia prowadzone były według zaleceń logopedy.

     Ćwiczenia logopedyczne początkowo powinny być wykonywane przy kontroli wzrokowej – przed lustrem, stopniowo przechodząc do ćwiczeń bez kontroli wzroku. Większość ćwiczeń wymaga wielokrotnego powtarzania, więc konieczne jest stosowanie metod zabawowych podczas ćwiczeń oraz zmiany środków używanych przez logopedę. 

*Ćwiczenia warg: 

  1. Wymawianie na przemian „ a-o” przy maksymalnym oddaleniu od siebie wargi górnej i dolnej.

  2. Oddalanie od siebie kącików ust – wymawianie „ iii”.

  3. Zbliżanie do siebie kącików ust – wymawianie „ uuu”.

  4. Naprzemienne wymawianie „ i – u”.

  5. Cmokanie.

  6. Parskanie / wprawianie warg w drganie/.

  7. Masaż warg zębami ( górnymi dolnej wargi  i odwrotnie).

  8. Dmuchanie na płomień świecy, na watkę lub piłkę pingpongową.

  9. Układanie ust jak przy wymowie samogłosek ustnych, z wyraźną, przesadną artykulacją warg, np. w kolejności: a-i-o-u-y-e,  u-a-i-o-e-y,  o-a-y-i-u,  e-y-i-o-a-u, u-i-y-a-o.

  10. Wymowa samogłosek w parach: a-i, a-u,  i-a,  u-o,  o-i,  u-i,  a-o, e-o  itp.

  11. Wysuwanie warg w „ ryjek”, cofanie w „ uśmiech”.

  12. Wysuwanie warg w przód, następnie przesuwanie warg w prawo, w lewo.

  13. Wysuwanie warg w przód, następnie krążenie wysuniętymi wargami.

* Ćwiczenia języka: 

  1. Głaskanie podniebienia” czubkiem języka, jama ustna szeroko otwarta.

  2. Dotykanie językiem do nosa, do brody, w stronę ucha lewego i prawego.

  3. Oblizywanie dolnej i górnej wargi przy ustach szeroko otwartych / krążenie językiem/.

  4. Wysuwanie języka w przód i cofanie w głąb jamy ustnej.

  5. Kląskanie językiem.

  6. Dotykanie czubkiem języka na zmianę do górnych i dolnych zębów, przy maksymalnym otwarciu ust / żuchwa opuszczona/.

  7. Język wysunięty w kształcie grota wykonuje poziome ruchy wahadłowe od jednego do drugiego kącika ust.

  8. Rurka – wargi ściągnięte  i zaokrąglone unoszą boki języka.

  9. Język lekko wysunięty opiera się na wardze dolnej i przyjmuje na przemian kształt „łopaty” i „grota”.

  10. Ruchy koliste języka w prawo i w lewo na zewnątrz jamy ustnej.

  11. Oblizywanie zębów po wewnętrznej i zewnętrznej powierzchni dziąseł pod wargami. Usta zamknięte.

* Ćwiczenia usprawniające podniebienie miękkie: 

  1. Wywołanie ziewania przy nisko opuszczonej szczęce dolnej.

  2. Płukanie gardła ciepłą wodą.

  3. Chrapanie” na wdechu i wydechu.

  4. Głębokie oddychanie przez usta przy zatkanym nosie i odwrotnie.

  5. Wymawianie połączeń głosek tylnojęzykowych zwartych z samogłoskami, np. ga, go, ge, gu, gy, gi, gą, gę, ka, ko, ke, ky, ki, ku, ak, ok, ek, ik, yk, uk…

  6. Wypowiadanie sylab / jak wyżej/ i logatomów: aga, ogo, ugu, eke, yky, ygy, iki, Igi, ago, egę itp.

  7. Nabieranie powietrza nosem i zatrzymanie w jamie ustnej. Policzki nadęte. Początkowo nadymać policzki z zatkanym nosem, a następnie próbować połykać powietrze.

  * Ćwiczenia policzków: 

  1. Nadymanie policzków – „ gruby miś”.

  2. Wciąganie policzków – „ chudy zajączek”.

  3. Nabieranie powietrza w usta i zatrzymanie w jamie ustnej, krążenie tym powietrzem, powolne wypuszczanie powietrza.

  4. Naprzemiennie „ gruby miś” – „ chudy zajączek”.

  5. Nabieranie powietrza w usta, przesuwanie powietrza z jednego policzka do drugiego na zmianę.

*Ćwiczenia prawidłowego połykania

/ wyrobienie nawyku połykania z językiem ułożonym na wałku dziąsłowym/: 

  1. Unoszenie języka na wałek dziąsłowy za górnymi zębami przy otwartych a następnie zamkniętych ustach.

  2. Lizanie czubkiem języka wałka dziąsłowego.

  3. Trzymanie czubkiem języka cukierka tik-tak przy wałku dziąsłowym, jednoczesne połykanie śliny.

  4. Ćwiczenie jak wyżej z kawałeczkiem czekolady przyklejonym do wałka dziąsłowego.