Wykorzystanie muzyki w usprawnianiu narządów mowy

 

     Mowa jest ważnym elementem w porozumiewaniu się i nawiązywaniu kontaktów społecznych. Daje możliwości komunikacji, stanowi narzędzie w zdobywaniu informacji, pozwala na wyrażanie własnych sądów, uczuć i upodobań.
Rozwój mowy dziecka stanowi podstawę osobowości.
Czasy współczesne wypracowały nowy model wychowania dziecka: obok rodziców znaczną rolę w procesie wychowania odgrywa przedszkole.
Jednym z ważnych celów wychowania przedszkolnego jest rozwijanie procesów poznawczych dziecka i jego orientacji w otoczeniu. Podstawą tej orientacji, która wraz z wiekiem staje się coraz szersza i obejmuje coraz to rozleglejsze kręgi przedmiotów i zjawisk świata zewnętrznego, jest:

*po pierwsze bezpośredni kontakt z rzeczami i zdarzeniami (narastanie tzw. doświadczenia zmysłowego),

*po drugie - rozwój języka i mowy, które umożliwiają dziecku utrwalanie tego zjawiska w pamięci i poszerzaniu go dzięki informacjom i wyjaśnieniom uzyskanych w kontaktach z ludźmi.

O tym, jak wielkie znaczenie dla rozwoju dziecka ma prawidłowy rozwój jego mowy, dowodzą zarówno obserwacje nauczycieli i rodziców, jak również wyniki prac badawczych. Jeżeli proces rozwoju mowy dziecka przebiega prawidłowo, prawidłowy jest też proces myślenia, gdyż oba te zjawiska łączą się ze sobą bardzo ściśle.

Mowę słusznie nazywano narzędziem myślenia, ponieważ służy ona nie tylko do wyrażania myśli, ale za jej pośrednictwem - słowach i zdaniach - krystalizuje się myśl i dokonuje. Słowa oznaczają konkretnie, jednostkowe przedmioty, równocześnie zaś są znakami pojęć, za pomocą, których umysł dziecka ogarnia istotne i ogólne właściwości wielu przedmiotów przynależnych do tej samej kategorii, ogarniają je cechy wspólne. Posługiwanie się zdaniami umożliwia z kolei ujmowanie różnych stosunków między elementami rzeczywistości, wypowiadanie sądów, przeprowadzanie rozumowania, zmierzającego do rozwiązania określonych problemów.

Pod koniec wieku przedszkolnego oczekuje się od dziecka poprawnego wymawiania wszystkich dźwięków, swobody w posługiwaniu się mową. Często jednak u dzieci w tym okresie występują różnego rodzaju zaburzenia mowy, stąd też powinno się możliwie jak najwcześniej rozpocząć jej usprawnianie oraz korygowanie wszelkich zauważonych zaburzeń.
W celu świadomego stosowania ćwiczeń ortofonicznych nauczyciel przedszkola powinien znać między innymi normy rozwoju mowy dziecka, by poszczególne ćwiczenia dostosować do możliwości fizycznych i psychicznych przedszkola; reguły prawidłowej wymowy by wymowa dzieci była zgodna z normami współczesnej polszczyzny.
Współczesne badania psychologów i pedagogów dowodzą, iż w środowisku przedszkolnym obserwuje się wzrastającą liczbę dzieci z zaburzeniami rozwoju mowy. Dzieci te mają trudności w nauce dostosowaniu się do otoczenia, nierzadko sprawiają kłopoty wychowawcze rodzicom i nauczycielom.


Szczególnie korzystne warunki dla oddziaływań terapeutycznych z zakresu usprawniania narządów mowy są na zajęciach prowadzonych w integracji z muzyką. Od dawna istnieje pogląd, iż muzyka ma ogromny wpływ na organizm i psychikę człowieka. Podczas tego typu zajęć, które mają na celu zapobieganie i korygowanie wady wymowy stosowane są najczęściej przez nauczycieli piosenki ortofoniczne, które posiadają nieco inne walory, aniżeli piosenki stosowane na typowych zajęciach muzycznych. Piosenki ortofoniczne powinny mieć łatwy i melodyjny tekst muzyczny ze względu na to, iż tekst słowny sprawia dziecku trudności artykulacyjne. Są to utwory, które "wpadają w ucho". Oprócz tego piosenki ortofoniczne muszą mieć odpowiedni tekst słowny, mający na celu kształcenie prawidłowej wymowy danej głoski.
Dziecko śpiewając opanowaną na zajęciach piosenkę w domu, na ulicy, podczas zabawy oraz ćwiczeń, ćwiczy w sposób spontaniczny swoją wymowę.

Nauka melodyjnych i łatwych piosenek usuwa z zajęć monotonię spowodowaną często wielokrotnym powtarzaniem danych tekstów słownych.
Muzyka od zawsze towarzyszyła ludziom w ich życiu codziennym, była i jest wyrazem emocji, tematem dyskusji, wreszcie muzyka stała się źródłem wiedzy.
Wiedza o muzyce, czyli sztuce układania dźwięków pozwala nam dzisiaj na praktyczne wykorzystanie tej wiedzy.

Usprawnienie narządów mowy przez muzykę jest jednym ze sposobów praktycznego wykorzystania tej wiedzy. Odpowiednie połączenie dwóch dziedzin nauki muzyki i logopedii oraz praktyczne jej wykorzystanie może przyczynić się do zmniejszenia deficytów mowy u dzieci.


Nie ulega wątpliwości, że przez ćwiczenia każde dziecko nabywa umiejętność posługiwania się głosem, obserwowania ruchów narządów mowy, zdolność różnicowania dźwięków mowy oraz dokonywania analizy i syntezy słuchowej; prawidłowe stosowanie elementów prozodycznych mowy (rytmu, melodii i akcentu) wówczas będzie w stanie rozpocząć naukę mówienia.

Dziecko z wiekiem doskonali umiejętność obserwowania i słyszenia. Dzięki nim uczy się mówić. Warto tutaj wspomnieć o ćwiczeniach, które doskonalą funkcjonowanie tych mechanizmów u dzieci, które nie potrafią wykształcić ich samodzielnie.
Zajęcia usprawniające umiejętność porozumiewania się powinny być dla dziecka przyjemnością, zabawą, jednym ze sposobów nawiązywania kontaktu i spędzania czasu ze swoimi opiekunami.

Opracowała: mgr Beata Czapla

neurologopeda